İşığın idarə edilməsi. 0-10V, DMX, DALI

0-10V — işığın idarə olunması üçün ən erkən analoq standartlardan biridir. Prinsip sadədir: dimmer siqnal klemmlərinə 0-dan 10 V-a qədər analoq gərginlik verir, icraedici qurğu isə həmin gərginliyə əsasən hansı parlaqlığın seçiləcəyini müəyyənləşdirir.

Məsələn, LumkerRC seriyalı qida bloklarında DIM+ və DIM- klemmləri var. 0-10V idarəetmə siqnalı məhz bu klemmlərə verilir. Siqnalın səviyyəsindən asılı olaraq blok parlaqlığı 0-dan 100%-ə qədər tənzimləyir.

Standart aydın və rahatdır, amma funksionallıq baxımından müasir rəqəmsal sistemlərdən nəzərəçarpacaq dərəcədə geri qalır.

DMX512 — çoxsaylı kanallar üçün nəzərdə tutulmuş rəqəmsal işıq idarəetmə standartıdır. Tək bir rabitə xətti ilə eyni anda 512 kanalı idarə etməyə imkan verir, bir qurğu isə bir, bir neçə və hətta onlarla kanal tuta bilər.

Hər kanal yalnız bir parametri ötürür. Məsələn, RGB proyektorun qırmızı kanalının parlaqlığı. Buna görə RGB işıq mənbəyi adətən minimum 3 kanal tutur, daha mürəkkəb cihazlar isə xeyli çox kanal tələb edir.

Elə buna görə də DMX səhnə, memarlıq və effektli dekorativ işıqlandırmada xüsusilə uyğundur: klublar, restoranlar, konsert məkanları, fasad işıqlandırması və s.

DMX sistemində aparıcı qurğular (kontrollerlər, pultlar, panellər) və tabeli qurğular (dekoderlər və icraedici cihazlar) olur. Onların bir-biri ilə əlaqəsi adətən üçdamarlı kabel vasitəsilə qurulur.

DMX siqnalı üçün bir və ya iki burulmuş cütlü, ekranlı və 120 Om dalğa müqavimətinə malik, EIA485 standartına uyğun kabel tövsiyə olunur. Kiçik məişət məsafələrində bəzən adi üçdamarlı kabeldən də istifadə edirlər, amma bu, artıq sadələşdirmədir və düzgün etalon sayılmır.

Bir DMX-kontrollerə RGB işıq mənbələri qoşulduqda, 512 kanal çərçivəsində 170-ə qədər müstəqil RGB qrup əldə etmək olar, çünki hər qrup 3 kanal tutur.

DMX-dekoderlər kontrollerdən gələn rəqəmsal siqnalı lentlər və digər RGB qurğular üçün anlaşılan siqnala çevirir. Hər dekoderin öz ünvanı olur; ünvan proqramlayıcı ilə və ya əl ilə təyin edilir.

İki dekoder arasında 100 m-ə qədər məsafəyə icazə verilir. Məsafə daha böyükdürsə, xəttə DMX gücləndiriciləri əlavə olunur və onlar təxminən hər 100 m-dən bir quraşdırılır.

Assortimentdə DMX-ST — dördkanallı dekoder və DMX-AMP — DMX siqnal gücləndiricisi mövcuddur.

DALI — ünvanlama (adresləndirmə) ilə işləyən rəqəmsal işıq idarəetmə protokoludur. Sadə analoq 0-10V-dan fərqli olaraq, qurğulara təkcə parlaqlıq səviyyəsini “göndərmək” yox, şin üzərindən komandalar və vəziyyət məlumatları ilə tamhüquqlu mübadilə aparmaq imkanı verir.

DALI kontrollerləri əmrləri konkret bir cihaza, cihaz qrupuna və ya bütöv xəttə eyni anda göndərə, həmçinin qurğulardan diaqnostik məlumatı geri ala bilir. Bu xüsusiyyətlər DALI-ni məişət, ofis və kommersiya işıqlandırmasının idarə olunması üçün çox rahat həll edir.

Bir müstəqil DALI xəttində 64-ə qədər tabeli qurğu işləyə bilər. Lazım olduqda sistem router və şlüzlər vasitəsilə genişləndirilir və daha böyük bina idarəetmə komplekslərinə inteqrasiya oluna bilər.

Fiziki səviyyədə DALI — iki naqilli şindir. Onu güc xətləri ilə yanaşı çəkmək olar, bəzən isə həmin xətlərlə eyni kabelin içində də aparılır. Qütblülüyə riayət etmək tələb olunmur — bu da montajı asanlaşdırır.

Şinin iş gərginliyi adətən təxminən 16 V olur, icazə verilən cərəyan isə 250 mA-a qədərdir. Maksimal uzunluq xətt boyunca gərginlik düşümündən asılıdır. 1,5 mm² kabel üçün uzunluq 300 m-ə çata bilər, 0,75 mm² üçün təxminən 100–150 m, 0,5 mm² üçün isə 100 m-ə qədər.

DALI-də aparıcı qurğular — kontrollerlər, tabeli qurğular isə — driver-lər, ballastlar və dekoderlərdir. Üstəlik şəbəkə multimaster ola bilər: bir neçə kontroller eyni sistemdə işləyə bilər.

DALI-də idarəetmə üçün üç ünvanlama növündən istifadə olunur: yayım (broadcast), qrup və fərdi. Buna görə komandalar belə görünə bilər: “bütün qurğular — səhnə 1”, “qrup 1 — 100%” və ya “cihaz 33 — 30%”.

Qurğular öz parametrlərini enerji asılı olmayan yaddaşda saxlayır: ünvan, qruplara aidlik, səhnə səviyyələri və digər göstəricilər. Məhz buna görə DALI tez-tez rahat, mərkəzləşdirilməmiş (decentralized) şin kimi qiymətləndirilir.

Assortimentdə iki DALI dekoderi var: DALI-MINI və DALI-ST.