Başlanğıc cərəyanı. Termistor
İşıqlandırmanı işçi cərəyana görə düzgün hesablasanız belə, açma anında sistem tam başqa cür davrana bilər: avtomat atır, rele yapışır, açar daha tez köhnəlir. Səbəb çox vaxt montaj səhvi deyil — qısa müddətli, amma çox böyük başlanğıc cərəyanıdır.
Mündəricat
- 1. Pik cərəyan haradan yaranır və nə ilə təhlükəlidir
- 2. Problemi necə həll etməli. Termistor
- 3. Özünü yoxlama sualları
Təsəvvür et: LED işıqlarını, lampaları və lenti seçmisən, işçi cərəyanı hesablamısan, naqilin kəsiyini düzgün götürmüsən və ehtiyatla avtomatik açar quraşdırmısan. Hər şey səliqəli yığılıb, qısaqapanma yoxdur, amma işıq xəttini yandıran kimi avtomat yenə də açılır.
Məsələ ondadır ki, hesablamalar adətən nominal işçi cərəyana görə aparılır. Halbuki qoşulma anında cərəyan qısa müddətə adi dəyərdən bir neçə dəfə yüksək ola bilər.
Yəni problem mütləq sxemin səhv yığılmasında deyil. Bəzən hər şey məhz başlanğıc cərəyanına dirənir.
Problemi ilk hiss edən nə olur
Avtomatik açar daimi yüklənməyə görə yox, məhz yandırma anında yaranan çox qısa pik cərəyana görə işləyə bilər.
Pik cərəyan haradan yaranır və nə ilə təhlükəlidir
Qida mənbələrində, drayverlərdə, LED lampalarda və bir çox işıqlandırma cihazlarında kondensatorlar olur. Onlar qidalanmanı filtrləmək və hamarlamaq üçün lazımdır.
Qurğu söndürülü olanda kondensatorlar boş olur. Gərginlik verilən kimi onlar çox sürətlə dolmağa başlayır və qısa müddət ərzində şəbəkədən çox böyük cərəyan çəkir.
Məhz bu qısa, amma güclü sıçrayış başlanğıc cərəyanı adlanır. Şəbəkə üçün bu, demək olar ki, qısaqapanmaya bənzəyir, baxmayaraq ki, işə düşdükdən sonra sxem normal rejimdə işləyə bilər.
Kondensatorlar — başlanğıc effektinin əsas mənbəyi
Kondensatorlar demək olar ki, hər müasir elektron qurğuda var. Buna görə də başlanğıc cərəyanı problemi tez-tez rast gəlinir.
Niyə bu, LED avadanlığında daha çox nəzərə çarpır
LED lampalarda, drayverlərdə və qida bloklarında giriş kondensatorları olur. Onlar boş olduqda, qoşulma anında mümkün olan maksimum cərəyanla dolmağa başlayırlar.
Əgər eyni anda çoxlu sayda işıqlandırma cihazı qoşulursa, onların başlanğıc cərəyanları toplanır. Nəticədə normal rejimdə az istehlak edən xətt startda çox ağır impuls verə bilər.
Buna görə də elə hallar olur ki, işıq xətti guya düzgün hesablanıb, amma avtomat məhz start zamanı vaxtaşırı sönür.
Niyə bəzi işıqlar digərlərindən daha “sakit” işə düşür
Yumşaq start funksiyalı drayverlər mövcuddur. Onlar əvvəlcə daxili kondensatorları daha yumşaq şəkildə doldurur, sonra yükü normal rejimə keçirir.
Belə işıqlandırma cihazı çox vaxt dərhal yox, kiçik gecikmə ilə yanır. Adətən bu, normal əlamətdir: deməli, içəridə şəbəkəyə düşən başlanğıc zərbəni azaldan sxem var.
Avtomatın atmasından başqa hansı risklər var
Başlanğıc cərəyanı təkcə avtomatı işə salması ilə təhlükəli deyil. Açarın və ya releyin kontaktları qapanan anda nəzərə çarpan qığılcım yaranır və bu, kontakt qrupunu yandırır.
Adi açarda bu əvvəlcə hiss olunmaya bilər, amma zamanla kontaktlar qaralır və aşınır. Reledə isə daha pis ola bilər: kontaktlar bəzən yapışır.
Əgər kommutasiya elektron açarlar və ya tranzistorlarla aparılırsa, güclü başlanğıc cərəyanı onları zədələyə bilər və qurğu “açıq” vəziyyətdə ilişib qala bilər.
Problemi necə həll etməli. Termistor
Başlanğıc cərəyanını məhdudlaşdırmağın ən praktik yolu — zəncirə NTC-termistor (və ya başlanğıc cərəyan məhdudlaşdırıcısı) əlavə etməkdir.
Element soyuq olanda müqaviməti yüksək olur və start impulsunu “boğur”. Qızdıqdan sonra müqavimət azalır və yükün normal işinə daha az mane olur.
Sizin testlərdə 5D-15 və 10D-11 termistorları yaxşı nəticə göstərib, amma ümumilikdə tapşırıqdan asılı olaraq təxminən 5–20 Ом müqavimətli başqa variantlardan da istifadə olunur.
NTC termistor nümunələri
Startda cərəyan sıçrayışını məhdudlaşdırmaq üçün zəncirə məhz bu cür elementlər qoyulur.
Termistorun qoşulma sxemi
Yadda saxlanmalı əsas məqamlar
Özünü yoxlama sualları
1. LED işıqlarla düzgün hesablanmış sxemdə niyə yandırma anında “avtomat ata” bilər? Avtomatı dəyişmək kömək edərmi? Bəs işıqları dəyişmək?
Cavabı göstər
Avtomatı sadəcə daha “böyük” nominala dəyişmək yaxşı yol deyil: bu, səbəbi yox, əlaməti aradan qaldırmaqdır və xəttin qorunmasını zəiflədə bilər.
Yumşaq startlı və ya daha aşağı başlanğıc cərəyanlı modellərə keçmək həqiqətən kömək edə bilər. Həmçinin NTC-termistorun və ya başqa başlanğıc cərəyan məhdudlaşdırıcısının quraşdırılması da effekt verir.
2. Radiodüymə (radioaçar) daim sıradan çıxır. Bu problemi həll etməyin hansı yolları var?
Cavabı göstər
Əsas variantlar:
1. NTC-termistor və ya başlanğıc cərəyan məhdudlaşdırıcısı quraşdırmaq.
2. Yumşaq startlı işıqlar və ya drayverlərdən istifadə etmək.
3. Böyük yükü bir neçə qrupa bölmək ki, hamısı eyni anda qoşulmasın.
4. Daha ağır start rejimlərinə hesablanmış kommutasiya qurğusu seçmək.
3. NTC necə qoşulur — yükə ardıcıl, yoxsa paralel?