Gərginlik çeviriciləri: qida bloku, drayver, gərginliyin və cərəyanın sabitləşdirilməsi
Rozetkada dəyişən gərginlik var, amma cihazların əksəriyyətinə tamam başqa qidalanma lazımdır: 5 V, 12 V, 19 V və ya sabitləşdirilmiş cərəyan. Buna görə şəbəkə ilə qurğu arasında demək olar ki, həmişə bir çevirici olur: düzləndirici, transformator, qida bloku, drayver və ya invertor.
Mündəricat
- 1. Ən sadə çevirici — düzləndirici
- 2. Transformator
- 3. İmpuls qida bloku
- 4. Drayver
- 5. İnvertor
- 6. Özünü yoxlama sualları
Dəyişən və sabit gərginliyin nə ilə fərqləndiyini artıq bilirik. İndi növbəti addım — bir qidalanma növündən digərini necə almağı anlamaqdır.
Evə şəbəkədən dəyişən gərginlik gəlir. Amma noutbuka təxminən 19 V sabit gərginlik, telefona 5 V, bir çox LED-lərə isə sabitləşdirilmiş cərəyan lazımdır. Bəzən də əks tapşırıq ortaya çıxır: 12 V sabitdən 220 V dəyişən almaq.
Bu kimi məsələləri gərginlik çeviriciləri həll edir.
Ən sadə çevirici — düzləndirici
Dəyişən gərginliyi sadəcə sabitə çevirmək lazımdırsa və mürəkkəb sabitləşdirmə tələb olunmursa, düzləndiricidən istifadə edilir.
Ən sadə variant — cərəyanı yalnız bir istiqamətdə buraxan dioddur. Daha praktik həll isə diod körpüsü sayılır: o, mənfi yarımdalğanı “çevirir” və çıxışda həmişə eyni qütblülük yaradır.
Düzləndirmədən sonra gərginlik qütblülüyünə görə artıq sabit hesab olunur, amma hələ tam hamar olmur: çıxışda pulsasiyalar qalır.
Bu üsul sadə və yığcamdır, lakin şəbəkə sıçrayışlarından yükü qorumur və sabit aşağı gərginlik təmin etmir.
Çeviricilərə nümunələr
Bu kollajda aydın görünür ki, mövzu təkcə sadə düzləndirici ilə bitmir: daha sonra transformatorlar, qida blokları, drayverlər və invertorlar gəlir.
Düzləndirmədən sonra gərginliklə nə baş verir
Transformator
Əksər hallarda 220 V məişət texnikası və elektronika üçün həddən artıq yüksəkdir. Buna görə əvvəlcə gərginliyi çox vaxt azaltmaq lazım gəlir.
Ən klassik yol — transformatordur. Məsələn, o, 220 V dəyişən gərginliyi 12 V dəyişənə çevirə bilər; sonra həmin gərginlik düzləndirilir.
Yanaşma sadə və anlaşıqlıdır, amma məhdudiyyətləri var: yük altında gərginlik düşə bilər, güc artdıqca transformator ağırlaşır və ölçüsü böyüyür.
İmpuls qida bloku
Müasir qida bloklarının çoxu impuls tipində olur. Onların daxilində artıq düzləndirmə, gərginliyin çevrilməsi, sabitləşdirmə və qoruyucu sxemlər bir yerdə işləyir.
Əsas üstünlüyü — yığcamlıq və sadə transformator həlləri ilə müqayisədə daha stabil çıxışdır.
Yəni şəbəkə və ya yük dəyişəndə çıxış parametrləri adətən xeyli daha “sakit” qalır.
Drayver
Hər qurğuya sabitləşdirilmiş gərginlik lazım olmur. Məsələn, LED-lər üçün çox vaxt daha vacib olan sabit cərəyan olur.
Bu tip tapşırıqlar üçün drayverlərdən istifadə edilir. Onlarda çıxış gərginliyi bir qədər dəyişə bilər, amma cərəyan verilmiş səviyyədə saxlanılır.
Buna görə qida bloku ilə drayver eyni şey deyil: biri gərginliyi “tutur”, digəri isə cərəyanı.
İnvertor
İnvertor əks istiqamətdə işləyir: sabit gərginlikdən dəyişən gərginlik yaradır.
Tipik nümunə — 12 V avtomobil şəbəkəsindən məişətdəki 220 V-a bənzər gərginlik almaq və adi bir cihazı qidalandırmaq.
Yəni çevrilmə istiqaməti adi şəbəkə qida blokunun istiqamətinə tərsdir.
Düzləndirici
Dəyişən gərginliyi qütblülüyünə görə sabitə çevirir, amma tam sabitləşdirmə vermir.
Transformator
Dəyişən gərginliyin səviyyəsini dəyişir, lakin təkbaşına hazır və stabil DC vermir.
Qida bloku
Elektronika üçün tələb olunan sabitləşdirilmiş gərginliyi təmin edir.
Drayver
Verilmiş cərəyanı sabit saxlayır — bu, xüsusilə LED-lər üçün vacibdir.
İnvertor
Sabit gərginlikdən dəyişən gərginlik yaradır.
Özünü yoxlama sualları
1. Noutbuku məişət şəbəkəsinə yalnız diod körpüsü vasitəsilə qoşmaq olarmı? Niyə?
Cavabı göstər
2. İmpuls qida blokunun transformatora nisbətən beş üstünlüyünü sadala.
Cavabı göstər
1. Daha az çəki.
2. Daha kiçik ölçülər.
3. Daha stabil çıxış gərginliyi.
4. Çox vaxt daxili qorunmalar olur.
5. Giriş gərginliyi və yük dəyişikliklərinə adətən daha yaxşı uyğunlaşır.
3. Qida bloku ilə drayverin fərqi nədir?