İşıq texnikasının əsasları Dərs 1g

Optik göstəricilər: işıq axını, işıqlanma və işıqlandırmanın hesablanması

İşıqlandırıcılar, lampalar və LED lentlər elektrik enerjisini işığa çevirir. Buna görə elektrik göstəricilərindən sonra optik anlayışlara keçmək məntiqlidir: lümen nədir, lüksdən nə ilə fərqlənir və niyə işıqlandırma hesablanmadan gözləntilər çox vaxt reallıqla üst-üstə düşmür.

Mündəricat

  1. 1. İşıq axını. Lümenlər
  2. 2. İşıqlanma. Lüks
  3. 3. İşıqlandırmanın hesablanması
  4. 4. Özünü yoxlama sualları

İstənilən işıqlandırıcı, lampalar, LED lentlər və digər işıq mənbələri elektrik enerjisini işıq enerjisinə çevirmək üçün nəzərdə tutulub.

Başlanğıcda ən çox qarışdırılan məqam — lümen ilə lüks arasındakı fərqdir. Bunlar eyni şey deyil: lümenlə mənbənin verdiyi ümumi işıq axını ölçülür, lüks isə konkret nöqtədəki işıqlanmanı göstərir.

Lümen və lüks — eyni anlayış deyil

Lümen mənbənin ümumilikdə nə qədər işıq yaratdığını göstərir. Lüks isə həmin işığın real olaraq lazımi nöqtəyə və ya səthə nə qədər çatdığını bildirir.

Buna görə eyni işıq axınına malik iki işıqlandırıcı fərqli işıqlanma verə bilər: biri işığı dar şüaya toplayar, digəri isə daha geniş sahəyə yayar.

Dar şüa çox vaxt gözlə daha parlaq görünür, amma bu, lümenlərin çox olması demək deyil. Sadəcə eyni lümenlər daha kiçik zonada cəmlənir.

Lüks və lümen arasındakı fərq

Lüks və lümen arasındakı fərq

Lümen işıq mənbəyinə aiddir, lüks isə konkret sahə və ya nöqtədəki işıqlanmanı təsvir edir.

İşıq axını. Lümenlər

İşıq axını — mənbənin görünən diapazonda bütün istiqamətlərə yaydığı işığın ümumi intensivliyidir. Bu göstərici lümen ilə ölçülür.

Burada vacib nüans var: söhbət ümumi işıq miqdarından gedir, divarda, döşəmədə və ya masada yaranan konkret ləkənin nə qədər parlaq görünməsindən yox.

Lümeni adi məişət cihazı ilə dəqiq ölçmək mümkün deyil. Bunun üçün xüsusi laborator avadanlıqdan istifadə olunur: məsələn, qoniofotometr və ya inteqrasiyaedici sfera.

İşıq axını necə ölçülür

Qoniofotometr

Lümenlər cib tipli sadə cihazla deyil, laborator şəraitdə ölçülür.

“Bütün istiqamətlərə işıq saçır” deyəndə nəzərdə tutulur ki, işıq ya spot və ya fənər kimi dar şüaya yığıla bilər, ya da daha geniş yayılır. İşıq axını eyni olduqda dar şüa gözlə daha parlaq görünəcək, çünki həmin lümenlər daha kiçik sahədə cəmlənir. Məhz buna görə “işıqlandırıcı nə qədər parlaqdır?” sualına təkcə lümen dəyəri ilə cavab vermək kifayət etmir.

İşıqlanma. Lüks

Lüks ilə ölçülən işıqlanma, işığın konkret nöqtəyə və ya səthə real olaraq nə qədər çatdığını göstərir.

Lümenlərdən fərqli olaraq, lüksü adi və münasib qiymətli lüksmetr ilə ölçmək olar.

İşıqlanma təkcə işıq axınından asılı deyil: işıqlandırıcıların sayı, səpələnmə bucağı, işığın istiqaməti, ölçmə nöqtəsinə qədər məsafə, həmçinin divar, tavan, döşəmə və mebeldən olan əks olunmalar da təsir edir.

İşıqlanma sxemi

İşıqlanma sxemi

Lüks artıq mənbəni yox, işıqlandırılan səthdə alınan nəticəni xarakterizə edir.

“İşıqlandırıcı nə qədər uzağa işıq salır?” sualı niyə dəqiq deyil

Əslində bu sualın mənası belədir: “İşıqlandırıcıdan hansı məsafədə mənə kifayət qədər işıqlı olacaq?”

Deməli, əlavə məlumat olmadan sual yarımçıqdır. Cavab üçün işıq axınını, səpələnmə bucağını, işığın istiqamətini və insanın hansı işıqlanmanı “kifayət” saydığını bilmək lazımdır.

İşıqlandırmanın hesablanması

Yaşayış məkanlarında tələblər çox vaxt daha sərbəst müzakirə olunur, amma iş yerləri, ofislər, emalatxanalar, dəhlizlər, parkinqlər və bir çox digər zonalarda işıqlanma normativlərlə müəyyən edilir.

Məsələn, ofisdə iş masasının üzərində ən azı 300 lk olmalıdır, avtodayanacaqda isə ən azı 15 lk. Layihələndirmə zamanı bunu nəzərə almaq lazımdır — “gözəyarı” işıqlandırıcı seçmək düzgün deyil.

Bir məqam da var: nöqtədəki işıqlanmanı təkcə işıqlandırıcılar yaratmır, divar, tavan, interyer əşyaları, döşəmə və mebeldən əks olunan işıq da təsir göstərir.

Buna görə nisbətən dəqiq hesablamanı sadəcə otağın sahəsinə görə yox, ixtisaslaşmış proqram təminatı ilə edirlər, məsələn DIALux.

DIALux-da hesablamaya nümunə

DIALux proqramında işıqlandırma hesablamasına nümunə

Dəqiq hesablamada məkanın geometriyası, mebellərin yerləşimi və səthlərin əks etdirmə əmsalları nəzərə alınmalıdır.

Buna görə sahəsi eyni olan iki məkan fərqli sayda işıqlandırıcı tələb edə bilər. Tünd divarlı dar dəhliz və işıqlı, kvadrat formalı otaq eyni sahədə belə fərqli işıqlanacaq — hətta eyni işıqlandırıcılardan istifadə olunsa belə.

Teqlər

#əsaslar #lümenlər_və_lüks

Özünü yoxlama sualları

1. Proyektorun neçə lümen verdiyini necə öyrənmək olar?

Cavabı göstər
İşıq axınını dəqiq bilmək üçün ya istehsalçının məlumatlarına baxmaq, ya da xüsusi avadanlıqla laborator ölçmələrə əsaslanmaq lazımdır — məsələn, qoniofotometrdə və ya inteqrasiyaedici sferada. Sadə məişət cihazı ilə lümeni düzgün ölçmək olmur.

2. 1000 lm və 25 dərəcə işıq səpələnmə bucağı olan spot nə qədər uzağa işıq salır?

Cavabı göstər
Sualı bu cür qoymaq düzgün deyil. Təkcə lümen və səpələnmə bucağını bilmək kifayət etmir. Həm də lazımi nöqtədə hansı işıqlanmanın “kifayət” sayıldığını anlamaq lazımdır. Əslində “nə qədər uzağa işıq salır” yox, “bu məsafədə işıqlanma neçə lüks olacaq” deyə soruşmaq daha doğrudur.

3. Müştərinin “20 m² otaq üçün mənə neçə işıqlandırıcı lazımdır?” sualına cavab vermək üçün ondan hansı məlumatları istəmək lazımdır?

Cavabı göstər
Təkcə sahə kifayət deyil. Ən azı bunları bilmək lazımdır:
1. Məkanın ölçüləri və forması.
2. Tavanın hündürlüyü.
3. Məkanın təyinatı və tələb olunan işıqlanma.
4. İşıqlandırıcıların tipi, işıq axını və işıq bucağı.
5. Divar, tavan və döşəmənin rəngləri və əks etdirmə xüsusiyyətləri.
6. Mebel, arakəsmələr və iş zonalarının olub-olmaması.

Bu məlumatlar olmadan yalnız çox təxmini qiymətləndirmə alınar.

Məqalə naviqasiyası