Ənənəvi işıq mənbələri: lampalar, qidalanma və dimmerləmə
İndiyə qədər elektrik parametrlərini, qida bloklarını, drayverləri və işıq texnikasında istifadə olunan əsas kəmiyyətləri nəzərdən keçirdik. İndi isə birbaşa işıq mənbələrinə keçmək vaxtıdır: onların quruluşu necədir, necə qidalanırlar və parlaqlığın tənzimlənməsi ilə nə dərəcədə uyğun işləyirlər.
Dimmerləmə dedikdə işıq mənbəyinin parlaqlığının idarə olunması nəzərdə tutulur. Amma bütün lampalar bu rejimə eyni dərəcədə “dost” deyil: bəziləri asanlıqla dimmerlənir, bəzilərində imkanlar məhduddur, bəziləri isə ümumiyyətlə uyğun deyil.
Bu dərsdə iki klassik lampanı — közərmə və lüminessent lampaları — müqayisə edəcəyik: üstün və zəif tərəflərini, qidalanma tələblərini və idarəetmə xüsusiyyətlərini anlamaq üçün.
Mündəricat
- 1. Közərmə lampaları
- 2. Lüminessent lampalar
- 3. Özünü yoxlama sualları
Əsas ənənəvi işıq mənbələri
Közərmə lampaları
Elektrik işıqlandırmasının tarixi məhz közərmə lampası ilə başlayıb. İş prinsipi sadədir: elektrik enerjisi spiralı təxminən 2500–2800 K-ə qədər qızdırır və nəticədə spiral işıq saçmağa başlayır.
Mahiyyət etibarilə közərmə lampası əvvəlcə qızdırıcı qurğudur, yalnız sonra işıq mənbəyinə çevrilir. Buna görə də işıq verimi yüksək deyil: adi lampalarda təxminən 10 lm/Vt, halogenlərdə isə təqribən 20 lm/Vt.
Xidmət müddəti də böyük deyil — təxminən 100-dən 2000 saata qədər. Bu lampalar kövrəkdir: şüşə kolba zərbədən zədələnə bilər, közərmə sapı isə vibrasiyaya və tez-tez yandırıb-söndürməyə həssasdır.
Yüksək iş temperaturuna görə közərmə lampalarını yanar materialların yaxınlığında quraşdırmaq olmaz.
Üstünlüklər
Qidalanma və parlaqlığın tənzimlənməsi
220 V-luq məişət közərmə lampaları adətən şəbəkədən birbaşa qidalanır — stabilizator və ya cərəyan məhdudlaşdırıcısı tələb etmir.
Aşağı gərginlikli lampalar, məsələn 12 V halogen lampalar, şəbəkə gərginliyini lazım olan səviyyəyə endirən transformator tələb edir.
Közərmə lampaları demək olar ki, bütün diapazonda — 0-dan 100%-ə qədər — yaxşı dimmerlənir. Bu, həm fazanın kəsilməsi ilə, həm gərginliyin dəyişdirilməsi, həm də ŞİM vasitəsilə həyata keçirilə bilər.
Bundan əlavə, onları ardıcıl qoşmaq mümkündür: bu zaman parlaqlıq azalır, xidmət müddəti isə artır.
Lüminessent lampalar
Daha sonralar daha qənaətcil həll kimi lüminessent və kompakt-lüminessent lampalar geniş yayılmağa başladı.
Bu lampaların daxilində elektrik sahəsinin təsiri ilə civə buxarları işıqlanır. Şüalanma ultrabənövşəyi sahədə yarandığı üçün kolbanın daxili səthi lüminoforla örtülür və o, ultrabənövşəyi şüanı görünən işığa çevirir.
Lüminessent lampalarda spektr davamlı deyil, xəttvaridir; buna görə də rəng ötürülməsi adətən közərmə lampalarından zəif olur.
Bununla belə, səmərəlilikləri xeyli yüksəkdir: təqribən 50–70 lm/Vt, xidmət müddəti isə çox vaxt 5000 saatı keçir.
Qidalanma
Lüminessent lampanın işləməsi üçün PRA — işə salma və tənzimləmə aparatı lazımdır.
Köhnə sxemlərdə elektromaqnit PRA istifadə olunurdu: drossel və starter. Onlar tez-tez vıyıldayır və nəzərə çarpan titrəmə (mərmərə) yaradırdı.
Müasir elektron işəsalma qurğuları daha stabil işləyir və pulsasiyanı azaldır, amma işığın keyfiyyəti mövzusu tam həll olunmur.
Dimmerləmə
Adi lüminessent lampalar, bir qayda olaraq, dimmerlənmir. Üstəlik, uyğun olmayan dimmerlə işlətmək onların xidmət müddətini azalda bilər.
Parlaqlığın tənzimlənməsinə icazə verən elektron PRA-lı ayrıca modellər mövcuddur — bu, adətən qablaşdırmada ayrıca qeyd olunur.
Hətta bu halda belə tənzimləmə diapazonu məhdud qalır: minimal parlaqlıq çox vaxt 20–25% səviyyəsindən aşağı düşmür.
Qısa müqayisə
Özünü yoxlama sualları
1. Közərmə lampalarını dimmerləmək olar? Bəs enerjiyə qənaət edənləri?
Cavabı göstər
2. 220 V közərmə lampasını qidalandırmaq üçün nə lazımdır?