Elektrotexnikanın əsasları Dərs 1b

Ardıcıl və paralel qoşulma

Bu dərsdə yüklərin qoşulmasının iki ən əsas üsulunu nəzərdən keçirəcəyik: ardıcıl və paralel. Məqsəd real elektrik dövrələrində — LED lentdən tutmuş adi işıqlandırma qurğularına və qida mənbələrinə qədər — gərginliyin, cərəyanın və müqavimətin necə paylandığını anlamaqdır.

Mündəricat

  1. 1. Ardıcıl qoşulma
  2. 2. Paralel qoşulma
  3. 3. Özünü yoxlama sualları

Om qanunu ilə artıq tanışıq. İndi isə bir mənbəyə bir neçə yük qoşulduqda nə baş verdiyinə baxaq: elementlər bir-birinin ardınca qoşulduqda və ya ayrı-ayrı budaqlara bölündükdə.

Ardıcıl və paralel qoşulma sxemi

İki qoşulma üsulunun müqayisəsi: ardıcıl qoşulmada cərəyan eyni qalır, gərginlik isə bölünür; paralel qoşulmada gərginlik eynidir, cərəyan isə budaqlar üzrə paylanır.

Ardıcıl qoşulma

Bir neçə yükü ard-arda qoşduqda, bütün elementlərdən eyni cərəyan keçir.

Bu zaman mənbənin ümumi gərginliyi elementlər arasında paylanır. Zəncirdə elementlərin sayı artdıqca, adətən hər birinin üzərinə düşən gərginlik payı azalır.

Belə dövrəni mərhələli şəkildə analiz etmək rahatdır: cərəyan hər yerdə eynidir, gərginlik düşümləri isə cəmlənir.

Cərəyan bütün zəncir boyunca eynidir
Gərginlik yüklər arasında bölünür
Müqavimətlər toplanır

Paralel qoşulma

Paralel qoşulmada hər bir yük mənbəyə ayrıca bir budaq kimi qoşulur.

Buna görə də hər budaqda eyni gərginlik olur — yəni mənbənin gərginliyi.

Ümumi cərəyan isə bütün budaqların cərəyanlarının cəmindən asılıdır: hər yük öz payını “götürür” və bu cərəyanlar toplanır.

Bütün budaqlarda gərginlik eynidir
Budaqların cərəyanları toplanır
Praktikada daha çox bu tip qoşulma istifadə olunur

LED lent nümunəsində ardıcıl qoşulma

Praktik nümunə kimi adi 3528 LED lentinin bir seqmentini götürək. Seqmentin daxilində üç LED və bir rezistor ardıcıl şəkildə yerləşdirilib.

Bu o deməkdir ki, bütün elementlərdən eyni cərəyan keçir, 12 V mənbə gərginliyi isə onların arasında paylanır.

Lent seqmentinin sxemi

Ardıcıl qoşulma ilə LED lent seqmentinin sxemi

Lentdə bir seqmentdə üç LED və rezistor birlikdə bir ardıcıl zəncir kimi işləyir.

Kəmiyyətlər necə paylanır

Seqmentə verilən gərginlik: 12 V
Hər LED təxminən alır: 3,2 V
Rezistor üzərində qalan təxminən: 2,4 V
Bütün seqmentdən eyni cərəyan keçir — təxminən 20 mA

Paralel qoşulma

Paralel qoşulma real elektrik işlərində daha çox rast gəlinir. Rozetkalar, işıqlandırma qrupları, çilçırağın qolları, avtomobil faraları və bir çox digər yüklər məhz bu prinsiplə qoşulur.

Bu sxemdə hər budaqda mənbənin gərginliyinə bərabər olan eyni gərginlik olur.

Mənbənin verməli olduğu ümumi cərəyan isə qoşulmuş bütün budaqların cərəyanlarının cəmi kimi formalaşır.

Üçlü rozetka-adapter
Bir neçə lampalı çilçıraq
Avtomobilin iki farası
Eyni xətt üzərində bir neçə işıqlandırma qurğusu

Ardıcıl qoşulma — qısa xülasə

  • Bütün elementlər bir zəncirdə ard-arda yerləşir
  • Cərəyan hər yerdə eynidir
  • Gərginlik yüklər arasında bölünür
  • Bir elementdə qırılma bütün zənciri kəsir

Paralel qoşulma — qısa xülasə

  • Hər yük ayrıca bir budaqla qoşulur
  • Budaqlarda gərginlik eynidir
  • Budaqların cərəyanları ümumi cərəyana toplanır
  • Bir budağın sıradan çıxması digərlərini mütləq söndürmür

Teqlər

#əsaslar

Özünü yoxlama sualları

1. Səndə 12 V-luq iki lampanın paralel qoşulduğu sxem var. Onları qidalandırmaq üçün hansı gərginlik lazımdır? Bəs həmin lampalar ardıcıl qoşulsa necə?

Cavabı göstər
Paralel qoşulmada hər lampanın üzərində tam iş gərginliyi olmalıdır, deməli 12 V lazımdır.
Ardıcıl qoşulmada gərginlik lampalar arasında bölünür, buna görə 12 V-luq iki lampa üçün təxminən 24 V tələb olunur.

2. İki 100 Om rezistoru paralel qoşsaq, ümumi müqavimət nə qədər alınar? Bəs onları ardıcıl qoşsaq?

Cavabı göstər
Ardıcıl qoşulmada müqavimətlər toplanır: 100 + 100 = 200 Om.
Paralel qoşulmada eyni iki rezistor üçün ümumi müqavimət birinin yarısı qədər olur: 50 Om.

Məqalə naviqasiyası