İşıq vattla yox, lümenlə ölçülür
Kimsə “otağa neçə vatt lazımdır?” deyəndə, əslində başqa şeyi soruşur: məkanda rahat olmaq üçün nə qədər işıq olmalıdır. Bunu anlamaq üçün vatta deyil, lümenə baxırlar.
Vatt cihazın nə qədər elektrik sərf etdiyini göstərir. Lümen isə lampanın, işıqlandırıcının və ya LED lentin verdiyi işığın miqdarını göstərir. Buna görə işıq dizaynında əsas sual “neçə vatt qoyum?” deyil, “bu zona üçün hansı işıq axını lazımdır?” olur.
“Neçə vatt?” sualı niyə artıq düzgün deyil
Əvvəllər lampaları gücünə görə seçməyə öyrəşmişdilər. 40 Vt közərmə lampası zəif yanırdı, 60 Vt — daha parlaq, 100 Vt — çox parlaq. Ona görə də məişətdə sadə bir qayda formalaşmışdı: vatt çoxdursa, işıq da çoxdur.
LED işıqlandırmada bu yanaşma dəqiqliyini itirir. LED işıqlandırıcı daha az enerji sərf edib, köhnə közərmə lampasından daha çox işıq verə bilər. Hətta eyni gücə malik iki işıqlandırıcı da fərqli parlaqlıq göstərə bilər — səbəb səmərəlilik, optika, diffuzor və konstruksiya fərqləridir.
Buna görə işıq dizaynında əvvəlcə işıq axınına baxılır. O, lümenlə ölçülür və mənbənin nə qədər görünən işıq verdiyini göstərir. Məhz bu göstərici otaqda işığın kifayət edib-etməyəcəyini anlamağa kömək edir.
Yanlış sual
“Otağa neçə vatt işıq lazımdır?” — tanış, amma dəqiq olmayan ifadədir. Vatt enerji sərfiyyatına aiddir, real işıq miqdarına yox.
Düzgün sual
“Bu zona üçün neçə lümen lazımdır?” — artıq praktik sualdır. Bu, məişət vərdişindən çıxıb konkret tapşırığa uyğun işıq seçməyə kömək edir.
İşığı vatt yox, lümen “yaradır”
Güc göstəricisi təkbaşına cihazın faydalı işıq verdiyini demir. Məsələn, qızdırıcı 2000 Vt sərf edib otağı demək olar ki, işıqlandırmır, amma 30 Vt-lıq LED işıqlandırıcı köhnə közərmə lampasından daha çox işıq verə bilər.
Közərmə lampası
Az işıq verir və enerjinin böyük hissəsini istiliyə çevirir. Məhz buna görə vaxtilə işığı vattla “hesablamaq” vərdişi yaranmışdı.
LED işıqlandırıcı
Daha az enerji sərf edir, amma xeyli çox işıq verə bilər. Buna görə LED seçərkən əsas göstərici işıq axınıdır.
Yağlı qızdırıcı
Çox enerji sərf edir, amma işıqlandırma üçün nəzərdə tutulmayıb. Kobud, amma aydın nümunədir: vatt işıq demək deyil.
Vatt nəyi göstərir
Vatt elektrik gücünü göstərir. Bu parametr enerji sərfiyyatını, şəbəkəyə düşən yükü, qida bloku seçimini və elektrik xərclərini hesablamaq üçün lazımdır. Amma təkcə vatta baxaraq otağın nə qədər işıqlı olacağını dəqiq demək mümkün deyil.
Lümen nəyi göstərir
Lümen işıq axınını göstərir — mənbənin verdiyi görünən işığın miqdarını. Otaq, mətbəx, dəhliz, iş yeri və ya vitrin üçün işıq seçərkən əsas orientir məhz lümen olmalıdır.
Niyə 30 Vt-lıq bir işıqlandırıcı digərlərindən daha parlaq ola bilər
İşıqlandırıcılarda vacib bir göstərici var: 1 vatt sərfiyyata neçə lümen düşür. Buna işıq səmərəliliyi (işıq qaytarımı) deyilir. Göstərici nə qədər yüksəkdirsə, mənbə elektrik enerjisindən bir o qədər effektiv istifadə edir.
Buna görə “30 Vt-lıq işıqlandırıcı” ifadəsi təkbaşına çox şey demir. Bir 30 Vt cihaz kifayət qədər parlaq ola bilər, digəri isə zəif. Nəticəyə LED-lər, drayver, diffuzor, optika, korpus, qızma və konstruksiyanın keyfiyyəti təsir edir.
İşıq seçərkən necə düşünmək lazımdır
İşıq dizaynında gücdən yox, məqsəddən başlamaq daha doğrudur. Əvvəlcə insanın harada işığa ehtiyacı olduğunu, işığın nə üçün lazım olduğunu və nəticənin necə olmalı olduğunu müəyyənləşdirmək lazımdır.
Zonanın seçilməsi
Bütün otaq, iş səthi, güzgü, keçid, pilləkən, vitrin və ya dekorativ işıqlandırma fərqli yanaşma tələb edir.
Tapşırığın aydınlaşdırılması
Təmizlik üçün parlaq işıq, istirahət üçün yumşaq işıq, yemək hazırlamaq üçün funksional işıq, vurğu üçün isə yönləndirilmiş və daha ifadəli işıq uyğundur.
Lümenə baxmaq
Bundan sonra işıq axınını, işıqlandırıcıların sayını, səpələnmə bucağını, rəng temperaturunu və idarəetmə üsulunu seçmək olar.
Əsas fikir
Vatt sərfiyyatı və şəbəkə yükünü hesablamaq üçün lazımdır. Amma işıqlandırmanın parlaqlığı vatta görə seçilmir. Bunun üçün lümenə, məkanın tapşırığına, işıqlandırıcıların yerləşməsinə və insanın işıqdan istifadə edəcəyi ssenarilərə baxırlar.