İşıqlanma nə qədər olmalıdır: normalar, SP və praktik yanaşma
Vatt, lümen və lüks anlayışlarını aydınlaşdırdıqdan sonra əsas praktik sual ortaya çıxır: otaqda nə qədər işıq olmalıdır.
Hamı üçün keçərli tək cavab yoxdur. Dəhliz, yaşayış otağı, mətbəx, iş masası, kabinet və ya emalatxana üçün fərqli işıqlanma səviyyələri lazımdır. Buna görə də işıq “gözəyarı” deyil, məqsədə və konkret səthə görə hesablanır.
SP 52.13330.2016 nədir
SP — “qaydalar toplusu” deməkdir. SP 52.13330.2016 “Təbii və süni işıqlandırma” — binaların, qurğuların, otaqların, ərazilərin və iş yerlərinin işıqlandırılmasına dair tələbləri bir araya gətirən normativ sənəddir.
Adi oxucu üçün əsas olan nə qısaltma, nə də iri mühəndis cədvəlidir, sadə məntiqdir: müxtəlif məkanlara müxtəlif işıq səviyyəsi lazımdır. Dəhliz çertyoj zalı kimi işıqlanmamalıdır, iş masası isə keçid zonası səviyyəsində işıqla kifayətlənməməlidir.
Buna görə SP-ni texniki bələdçi kimi qəbul etmək olar. O, işıqlanmanın minimum məntiqli həddini anlamağa kömək edir — bu həddən aşağıda məkan narahat, yorucu və ya təhlükəli ola bilər.
Norma — bütün işıq dizaynı demək deyil
İşıqlanma norması müəyyən səthdə neçə lüks olmalı olduğunu göstərir: döşəmədə, masada, pilləkəndə, iş müstəvisində və ya başqa zonada.
Amma yaxşı işıq yalnız rəqəmlə bitmir. Lazım olan lüksü toplamaq mümkündür, buna baxmayaraq işıqlandırma narahat qala bilər: parıltılar, sərt kölgələr, soyuq atmosfer və ya “hər şey üçün bir dənə sərt işıq” kimi.
Ona görə normalar — başlanğıc bazadır. İşıq dizaynı isə bu bazaya ssenarilər, işığın istiqaməti, vurğular, rəng temperaturu, idarəetmə və vizual komfort əlavə ediləndə başlayır.
Lükslər harada həqiqətən önəmlidir
İşıqlanma “havada” və ya lampanın gücünə görə qiymətləndirilmir. O, insanın görməli olduğu konkret səth üzərində yoxlanılır.
Döşəmədə
Yaşayış otaqlarında, dəhlizlərdə, hamam otaqlarında və keçid zonalarında ümumi işıq çox vaxt belə qiymətləndirilir.
İş səthində
Masa, mətbəx, emalatxana, piştaxta və ya vitrin üçün işıq məhz hərəkətin görüldüyü yerdə vacibdir.
Şaquli müstəvidə
Vitrinlər, stendlər, güzgülər, ekspozisiyalar, insanların üzü və şaquli iş zonaları üçün bu göstərici xüsusilə önəmlidir.
Sadə qayda: tapşırıq nə qədər çətindirsə, bir o qədər çox işıq lazımdır
Keçid üçün bir səviyyə kifayət edir, adi otaq üçün başqa səviyyə uyğundur, sənədlər, çertyojlar və ya xırda detallar üzərində işləmək üçün isə xeyli yüksək işıqlanma tələb olunur.
Keçmək və istiqamət tapmaq
Dəhlizlər, holl, pilləkənlər və köməkçi zonalar aydın və təhlükəsiz işıq tələb edir, amma iş yerindəki qədər parlaq olmasına ehtiyac yoxdur.
Yaşamaq və dincəlmək
Yaşayış otağında ümumi rahat işıq vacibdir. Amma oxumaq, makiyaj, yemək bişirmək və ya işləmək üçün adətən lokal mənbələr də lazımdır.
İşləmək və gözü yormaq
Kabinetlər, layihə zalları, emalatxanalar və dəqiq iş zonaları daha çox işıq tələb edir: çünki orada səhvin qiyməti və göz yorğunluğu daha baha başa gəlir.
Niyə sadəcə “daha parlaq qoymaq” olmur
Daha çox işıq həmişə daha yaxşı demək deyil. Həddindən artıq parlaqlıq da işıq çatışmazlığı kimi yorucu ola bilər.
İşıq göz qamaşdıra bilər
Görüş sahəsində çox parlaq mənbə narahatlıq yaradır — hətta formal olaraq işıqlanma kifayət etsə belə.
İşıq kölgə sala bilər
İşıqlandırıcı uğursuz yerdə quraşdırılıbsa, insan özü iş səthinə düşən işığı kəsə bilər.
İşıq “yastı” görünə bilər
Otaq boyu eyni parlaqlıq çox vaxt interyeri yeknəsəq edir və dərinlik hissini azaldır.
Ssenarilər üzrə işıq narahat ola bilər
Tək bir işıq rejimi nadir hallarda həm təmizlik, həm istirahət, həm iş, həm də axşam ab-havası üçün eyni dərəcədə uyğundur.
İşıqlanma normalarına nümunələr
Aşağıda SP 52.13330.2016 üzrə bir neçə aydın istiqamətverici göstərici var. Bu, tam işıqlandırma layihəsini əvəz etmir, amma ölçülərin miqyasını görmək üçün yaxşı “şparqalka”dır.
| Məkan və ya zona | İşıq harada önəmlidir | İşıqlanma | Necə başa düşməli |
|---|---|---|---|
| Yaşayış otaqları | Ümumi işıqlandırma | 200 lk | Rahat ümumi işıq üçün baza səviyyə. |
| Mətbəxlər | Ümumi işıqlandırma | 200 lk | İş səthi üçün ayrıca işıqlandırma əlavə etmək daha yaxşıdır. |
| Dəhlizlər, hamamlar, tualetlər | Hərəkət və istiqamətlənmə | 100 lk | Oxu və ya iş üçün lazım olandan daha az işıq kifayətdir. |
| Vestibüllər | Giriş zonası | 50 lk | Giriş və naviqasiya üçün aydın işıq lazımdır. |
| Pilləkənlər və meydançalar | Pillələr və hərəkət | 20 lk | Təhlükəsiz keçid üçün minimal istiqamətverici hədd. |
| Kabinetlər və iş otaqları | İş səthi | 500 lk | Sənədlərlə, ekranla işləmək və gündəlik ofis tapşırıqları üçün. |
| Layihə zalları və çertyoj büroları | İş səthi | 750 lk | Dəqiq vizual iş üçün daha çox işıq tələb olunur. |
| Oxu zalları | Masalar və oxu yerləri | 500 lk | İşıq uzunmüddətli oxunu əlavə gərginlik olmadan dəstəkləməlidir. |
| Kitab anbarları və arxivlər | Rəflər | 200 lk | Axtarış, işarələmə və materiallarla işləmək üçün yetərlidir. |
| Emalatxanalar | İş dəzgahları və iş masaları | 300 lk | Təhlükəsiz əl işi üçün işıq lazımdır. |
Dəyərlər SP 52.13330.2016 “Təbii və süni işıqlandırma” sənədinə əsasən arayış xarakterli istiqamətverici göstəricilər kimi verilib. İşçi layihə üçün sənədin aktual redaksiyası ilə tutuşdurmaq, obyektin təyinatını, məkanın tipini, iş səthlərini və vizual komfort tələblərini nəzərə almaq lazımdır.
Əsas fikir
İşıqlanma normaları müxtəlif məkanlar və zonalar üçün nə qədər işıq lazım olduğunu anlamağa kömək edir. Amma işıq dizaynı yalnız cədvəldən ibarət deyil: təkcə lüks deyil, həm də işıqlandırıcıların yerləşdirilməsi, işığın istiqaməti, parıltıların olmaması, ssenarilər və insan üçün rahatlıq vacibdir.